Ήταν το 1650 μ.Χ., όταν το υποθαλάσσιο ηφαίστειο στη Θήρα εξερράγη. Η φρεατομαγματική έκρηξη οδήγησε ανθρώπους στον θάνατο σχεδόν με κινηματογραφικό τρόπο στο νησί της Σαντορίνης.
Η έκρηξη συνοδεύτηκε από τσουνάμι και πέταξε ελαφρόπετρα και ατμούς από θείο. Ουκ ολίγοι άνθρωποι είχαν βίαιο θάνατο: τυφλώθηκαν προσωρινά ή πνίγηκαν από τους υδρατμούς.
Σήμερα ένα από τα πιο σημαντικά ενεργά υποθαλάσσια ηφαίστεια έρχεται να αποκαλύψει τα μυστικά του. Η νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό: «Geochemistry, Geophysics, Geosystems» της Αμερικανικής Γεωφυσικής Ένωσης (AGU) και μέρος της αναδημοσίευσε η εφημερίδα «Τα Νέα» έρχεται να ανατρέψει όσα ξέραμε για τη Σαντορίνη και τον υποθαλάσσιο κόσμο της.
Η μελέτη αξιοποίησε σεισμικά δεδομένα υψηλής ανάλυσης και τα αποτελέσματα των υποθαλάσσιων γεωτρήσεων του διεθνούς προγράμματος IODP Expedition 398. Φάνηκε η ύπαρξη της λεγόμενης Τάφρου του Κολούμπου, μιας τεκτονικής δομής, η οποία εκτείνεται βορειοανατολικά της Σαντορίνης και συνδέεται άμεσα με τη γένεση του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Κολούμπου και της ευρύτερης ηφαιστειακής ζώνης.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, πριν από περίπου 330.000 χρόνια σημειώθηκε έντονη επιτάχυνση της τεκτονικής διάτασης στην περιοχή. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι οι ρυθμοί μετακίνησης των ρηγμάτων και καθίζησης του εδάφους αυξήθηκαν σημαντικά, σηματοδοτώντας μια νέα φάση στην εξέλιξη του ηφαιστειακού συστήματος.
«Η μελέτη φέρνει στο φως μια άγνωστη μέχρι σήμερα τεκτονική δομή, την Τάφρο του Κολούμπου (Kolumbo Graben), η οποία εκτείνεται στο βορειοανατολικό τμήμα του ηφαιστειακού πεδίου και φαίνεται να έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη γένεση του υποθαλάσσιου ηφαιστείου Κολούμπου και της ηφαιστειακής αλυσίδας του Κολούμπου», ανέφερε η καθηγήτρια Γεωλογικής Ωκεανογραφίας του Πανεπιστημίου της Αθήνας, Εύη Νομικού.
Η μελέτη συνδέει άμεσα την επιτάχυνση της τεκτονικής δραστηριότητας με τη μεταβολή της ηφαιστειακής συμπεριφοράς στη Σαντορίνη. Περίπου πριν 250.000 χρόνια, το ηφαιστειακό σύστημα παρουσίαζε μέτρια εκρηκτική και εκχυτική δραστηριότητα. Η περίοδος αυτή προηγήθηκε τόσο της εμφάνισης του ηφαιστείου Κολούμπου όσο και των εκρήξεων που διαμόρφωσαν το σημερινό τοπίο της Σαντορίνης.
«Τα δεδομένα δείχνουν ότι πριν από περίπου 330.000 χρόνια η διάταση του φλοιού και η δραστηριότητα των ρηγμάτων επιταχύνθηκαν σημαντικά. Η περίοδος αυτή προηγήθηκε της εμφάνισης του Κολούμπου και συνέπεσε με τη μετάβαση της Σαντορίνης σε έναν νέο κύκλο μεγάλων εκρηκτικών καλδερικών εκρήξεων», υποστήριξε η κ. Νομικού.
Η σημασία της ανακάλυψης
Έτσι, η Τάφρος του Κολούμπου πιθανόν να συνεχίζεται κάτω από τη βόρεια καλδέρα της Σαντορίνης` γεγονός που ενισχύει την εικόνα ενός ενιαίου τεκτονικού και ηφαιστειακού συστήματος στην περιοχή.
Η έρευνα έχει τη σημασία της μετά την έντονη σεισμική δραστηριότητα, που καταγράφηκε στις Κυκλάδες στις αρχές του 2025 μεταξύ Σαντορίνης, Ανύδρου και Αμοργού.
«Η ανακάλυψη αυτή υποδεικνύει ότι η επιτάχυνση του ρυθμού διάτασης και η συγκέντρωση της παραμόρφωσης αποτέλεσαν βασικούς παράγοντες που καθόρισαν τη θέση, την εξέλιξη και την εκρηκτικότητα της ηφαιστειακής δραστηριότητας στο Νότιο Αιγαίο κατά τα τελευταία 250.000 χρόνια», υπογράμμισε η κ. Νομικού, προσθέτοντας ότι «η κατανόηση των αλληλεπιδράσεων μεταξύ τεκτονικής και ηφαιστειότητας αποτελεί θεμελιώδες βήμα για την ερμηνεία της γεωδυναμικής εξέλιξης ενός από τα σημαντικότερα, ενεργά, ηφαιστειακά συστήματα της Ευρώπης».
Άννα Στεργίου
