Λίγο πριν κλείσει η έκθεση «Vincent’s Path to Fame» στο Άμστερνταμ, η ιστορία του Βαν Γκογκ ξαναγράφεται γύρω από ένα πρόσωπο που έμεινε για χρόνια στη σκιά: τη Γιοχάνα βαν Γκογκ-Μπόνγκερ, τη γυναίκα που κράτησε το έργο του ενωμένο και το έστειλε στον κόσμο.
Η έκθεση ανοίγει με ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα έργα του Βίνσεντ βαν Γκογκ, την «Ανθισμένη Αμυγδαλιά».
Το ζωγράφισε τον Φεβρουάριο του 1890 ως δώρο για τη γέννηση του ανιψιού του, που πήρε το ίδιο πλήρες όνομα με εκείνον: Βίνσεντ Βίλεμ βαν Γκογκ, γιος του αγαπημένου του αδελφού Τεό και της Γιοχάνα, της Τζο, βαν Γκογκ-Μπόνγκερ.
Η αμυγδαλιά, από τα πρώτα δέντρα που ανθίζουν την άνοιξη, έγινε στον πίνακα σύμβολο μιας καινούργιας ζωής.
Μόνο που εκείνο το μωρό και η μητέρα του θα έπαιζαν αργότερα έναν απροσδόκητα κρίσιμο ρόλο στην ιστορία της τέχνης: θα ήταν οι άνθρωποι που θα εξασφάλιζαν ότι το έργο του άνδρα που τους χάρισε τον πίνακα δεν θα διαλυόταν μετά τον θάνατό του.
Ο Βίνσεντ πέθανε στις 29 Ιουλίου 1890, στα 37 του.
Έξι μήνες αργότερα, στις 25 Ιανουαρίου 1891, πέθανε και ο Τεό, στα 33 του.
Η Τζο ήταν 28 ετών, είχε ένα μωρό που σε λίγες ημέρες θα γινόταν ενός έτους και ξαφνικά βρέθηκε να διαχειρίζεται εκατοντάδες πίνακες, σχέδια και επιστολές ενός καλλιτέχνη που δεν είχε ακόμη αποκτήσει την ευρεία αναγνώριση που γνωρίζουμε σήμερα.
Εδώ ακριβώς αρχίζει το πραγματικά ενδιαφέρον μέρος της έκθεσης «Vincent’s Path to Fame», που παρουσιάζεται στο Van Gogh Museum του Άμστερνταμ έως τις 6 Σεπτεμβρίου.
Το μουσείο δεν αφηγείται απλώς πώς ένας ζωγράφος απέκτησε μεταθανάτια παγκόσμια φήμη.
Ακολουθεί τις αποφάσεις μιας οικογένειας που θα μπορούσε, σε πολλά διαφορετικά σημεία, να είχε αφήσει το έργο να σκορπίσει.
Tο πρόσωπο που πήρε τις πρώτες κρίσιμες αποφάσεις ήταν η Τζο.
Δεν βρέθηκε μόνο με μια τεράστια συλλογή. Βρέθηκε και μπροστά σε ένα πρόβλημα: πώς κάνεις τον κόσμο να ενδιαφερθεί για έναν νεκρό ζωγράφο χωρίς να μετατρέψεις την κληρονομιά του απλώς σε εμπόρευμα;
Η απάντησή της ήταν εξαιρετικά μεθοδική. Οργάνωσε εκθέσεις στην Ολλανδία και στο εξωτερικό, δάνειζε έργα, καλλιεργούσε σχέσεις με συλλέκτες και εμπόρους και έκανε επιλεκτικές πωλήσεις, ώστε έργα του Βαν Γκογκ να μπουν σε σημαντικές συλλογές και το όνομά του να κυκλοφορήσει ευρύτερα.
Ταυτόχρονα, κράτησε έναν πυρήνα αγαπημένων έργων μακριά από την αγορά.
Το 1905 η ίδια οργάνωσε στο Stedelijk Museum του Άμστερνταμ τη μεγαλύτερη μέχρι τότε έκθεση έργων του Βαν Γκογκ, με 472 έργα.
Έναν χρόνο αργότερα, ο ισχυρός παρισινός έμπορος Gaston Bernheim-Jeune τη ρώτησε αν θα πουλούσε όλα τα έργα που είχαν παρουσιαστεί εκεί.
Η Τζο αρνήθηκε.
Το 1911 ήρθε μια ακόμη εντυπωσιακή πρόταση: μέσω εμπόρου, ένας πελάτης με σχεδόν απεριόριστη οικονομική δυνατότητα επιχείρησε να αγοράσει ολόκληρη τη συλλογή για μουσείο.
Η Τζο αρνήθηκε ξανά.
Η Τζο είχε καταλάβει και κάτι ακόμη: ότι ο μύθος του ανθρώπου μπορούσε να επισκιάσει τον ζωγράφο.
Γι’ αυτό δεν βιάστηκε να δημοσιεύσει τις εκατοντάδες επιστολές ανάμεσα στον Βίνσεντ και τον Τεό.
Στον πρόλογο της έκδοσης εξήγησε αργότερα ότι θα ήταν άδικο να προκαλέσει πρώτα ενδιαφέρον για την προσωπικότητά του, προτού το έργο στο οποίο είχε αφιερώσει τη ζωή του αναγνωριστεί όσο του άξιζε.
Περίμενε σχεδόν 24 χρόνια.
Το 1914 ολοκλήρωσε τη μεγάλη έκδοση της αλληλογραφίας, η οποία κυκλοφόρησε σε τρεις τόμους.
Ο Βίνσεντ Βίλεμ βαν Γκογκ δεν ακολούθησε την τέχνη ως επάγγελμα. Έγινε μηχανικός.
Μετά τον θάνατο της μητέρας του, το 1925, ανέλαβε τη διαχείριση της οικογενειακής συλλογής και συνέχισε αυτό που εκείνη είχε ξεκινήσει: να κρατήσει το έργο ενωμένο και να εξασφαλίσει τη δημόσια πρόσβαση σε αυτό.
Το 1960 δημιούργησε το Vincent van Gogh Foundation.
Δύο χρόνια αργότερα, η συλλογή μεταβιβάστηκε στο ίδρυμα και συμφωνήθηκε με το ολλανδικό κράτος ότι θα κατασκευαζόταν μουσείο για να τη στεγάσει και να τη διατηρήσει διαθέσιμη στο κοινό.
Στις 2 Ιουνίου 1973, στα 83 του χρόνια, ο Βίνσεντ Βίλεμ είδε το Van Gogh Museum να ανοίγει στο Άμστερνταμ.
Στην αρχή της σημερινής έκθεσης βρίσκεται ακόμη το δώρο που εκείνος είχε ζωγραφίσει για αυτό το μωρό: τα λευκά άνθη μιας αμυγδαλιάς πάνω σε γαλάζιο ουρανό.
Ο πίνακας μιλούσε για μια καινούργια ζωή.
Δεν μπορούσε να ξέρει ότι, κατά έναν παράξενο τρόπο, ζωγράφιζε και τη δική του.
